İşçilik alacaklarına haciz tatbiki ve haciz oranları hakkında mevzuatta tüm yönleriyle değinilmemiş olsa da yerleşik içtihatlar ile hangi alacakların ücret, maaş alacağı olup kısmen haczedilebileceği hangi alacakların bu kapsamda değerlendirilmeden tamamen haczedilebileceği hakkında bilgi sahibi olabiliyoruz.
İşçilik Alacaklarına Yönelik Mevzuattaki Haciz Hükümleri
Kısmen haczi caiz olan şeyler
2004 s. icra ve iflas kanunu
Madde 83 – Maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama müstenit olmayan nafakalar, tekaüt maaşları, sigortalar veya tekaüt sandıkları tarafından tahsis edilen iratlar, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir.
Ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz var ise sıraya konur. Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez.
Önceden yapılan anlaşmalar
Madde 83/a – 82 ve 83 üncü maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir.
Ücretin saklı kısmı
4857 s. iş kanunu
Madde 35 – İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. Ancak, işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hakim tarafından takdir edilecek miktar bu paraya dahil değildir. Nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır.
Madde 4 – Bu kanuna göre yapılacak tediyelerin zamanı Cumhurbaşkanınca tesbit olunur.
6772 s. devlet ve ona bağlı müesseslerde çalışan işçilere ilave tediye yapılması … hakkında kanun
Aylık istihkakların hesabında fazla mesai, evlilik, çocuk zamları veya primleri, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete munzam tediyeler nazarı itibara alınmaz. Bu tediyelerden çeşitli işçi sigortalarının icabettirdiği primler kesilmez ve bu paralar borç için haczedilemez.
Mezkür ilave tediyeler, tediye tarihinde işçinin işinden ayrılmış olup olmadığına bakılmaksızın işçinin ilave tediyenin taallük ettiği yıl içinde o yerde veya aynı idare, teşekkül ve müesseseye ait muhtelif yerlerde geçmiş olan hizmetlerinin yekünu nispetinde ve son çalıştığı yerde ödenir. İşçinin bu tediyelere esas olacak çalışma süresinin hesaplanmasında iş veya hizmet akdinin devamı müddetine rastlıyan kanuni ve idari izinlerle hastalık izinleri, hafta tatili ve genel tatil günleri çalışılmış gibi hesaba katılır. Münavebeli işçilerin münavebe sebebiyle çalıştırılmadıkları günler çalışmış gibi sayılır.
İş Kanununun 35. maddesine göre işçinin almakta olduğu aylık ücretinin ancak 1/4’ü haczedilebileceği amir hükmü ile İcra ve İflas Kanunun 83. maddesindeki haczolunacak miktarın dörtte birinden az olamayacağı hükmü birlikte değerlendirildiğinde, işçi ücret alacağının yalnızca dörtte birinin haczedilebileceği sonucuna varılıyor. Ancak işçilik alacaklarının birden fazla türü olduğu ve hangilerinin ücret alacağı niteliğinde olup bu oranla sınırlı haczonulabileceği hususunda uygulamada tereddüt oluşuyor.
İşçilik Alacak Türleri
- Kıdem tazminatı,
- İhbar tazminatı,
- Yıllık ücretli izin alacağı,
- Kötü niyet tazminatı,
- Ücret alacağı,
- Fazla çalışma ücreti,
- Hafta sonu çalışma ücreti,
- Ulusal bayram ve genel tatillerde çalışma ücreti (UBGT),
- İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı,
- Asgari geçim indirimi (AGİ),
- İkramiye
- Toplu sözleşme farkı
- Bakiye süre ücreti
- İşe başlatmama tazminatı
İşçilik Alacakları Kesintilerine Dair İçtihat Notları
Bu tereddüdü gidermek amacıyla içtihatlar1 incelendiğinde;
İkramiye, toplu sözleşme farkı ve nema alacakları ücretten sayılacağından DÖRTTE BİRİNİN (1/4) haczini engelleyen bir yasa hükmü olmadığı (4857 s. yasanın 32. maddesi),
Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, bakiye süre ücreti, işe başlatmama tazminatı, cezai şart, sendikal tazminat, vergi iadesi alacakları, niteliği itibariyle ücret sayılmadığından bu alacakların TAMAMININ haczedilebileceği,
Fazla mesai, evlilik, çocuk zamları veya primleri, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete munzam tediyelerin HACZEDİLEMEYECEĞİ(6772 s. kanunun 4. maddesi)
anlaşılıyor.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 20.10.2015 T. ve 2015/18836 E. , 2015/25179 K. ; 16.04.2014 T. ve 2014/8835 E. , 2014/11229 K. ; 22.04.2013 T. ve 2013/6156 E. , 2013/15173 K. ; 05.03.2013 T. ve2012/32967 E. , 2013/7593 K.; 23.09.2008 T. ve 2008/13111 E. , 2008/16145 K. ; 27.12.2004 T. ve 2004/22540 E. 2004/26972 K. sayılı kararlar ↩︎
